تولید مثل در سگ ها

شنبه, ۲۴ مهر ۱۳۸۹ ساعت ۱۱:۱۹ |

نوشته شده توسط Dr mojtaba alimolaei |

(7 امتیاز)

تولید مثل در سگ ها

تولید مثل

مقدمات جفتگیری

اولین علامت شروع فحلی در سگها ، خروج ترشحات قرمزرنگ و خونی ازدستگاه تناسلی است که ممکن است یک هفته ادامه یابد و سپس رنگ آن به زرد تغییرمی یابد که تداوم آن نیز در حدود یک هفته دیگر است . همزمان قسمت خارجی دستگاه تناسلی (فرج) متورم می شود . در خلال این دو هفته ، تخمک گذاری اتفاق می افتد و این بدان معنا است که اگرسگ ماده دراین زمان جفتگیری نماید احتمال آبستن شدن وجود دارد . توجه به این نکته حائز اهمیت است که وضعیت فحلی در همه سگهای ماده به یک شکل نیست ؛ بلکه مراحل آن از سگی به سگ دیگر فرق می کند . به طورکلی بعد ازهفته سوم ، تورم دستگاه تناسلی کاهش یافته و تا چندین ماه فحلی رخ نخواهد داد .

در زمان فحلی ممکن است برخی تغییرات رفتاری نیز مشاهده گردد . سگ ماده در این زمان ممکن است برای جستجوی سگ نر از خانه خارج شود ، یا ممکن است دم خود را بالا نگه دارد و یا در موقع نوازش حالت جفتگیری را بخود بگیرد . مخصوصا ً زمانی که شما کمر حیوان را مالش دهید . اما این علائم هیچگاه به شدت و حدت تمایلات جنسی در سگهای نرنیست .

تمایلات سگهای نر بصورت دوره ای نیست ، بلکه سگ نر در تمام ایام نسبت به سگهای ماده فحل تمایل نشان می دهد . سگهای نر در این زمان مهاجم ترشده و حتی بر سر سگهای ماده فحل ، با یکدیگر به نبرد می پردازند . سگهای نر در این مرحله تمایل دارند که برای جلب ماده ها و در عین حال ، هشدار دادن به نرهای رقیب ، با ادرار خود محدوده خود را نشانه گذاری کنند . مشاهده این که سگ نر بر روی اجسام مختلف (یا حتی افراد) بپرد یا سوار شود ، غیرعادی نیست . بنابراین چنانچه علاقه ای به آبستن شدن سگ خود ندارید ، باید در خلال فحلی کاملا ً مواظب باشید تا سگ ماده شما بطور ناخواسته از خانه خارج نشود و یا سگهای نری که در همسایگی و نزدیکی شما وجود دارند ، وارد محوطه منزل شما نشوند .

اما چنانچه واقعا ً می خواهید که ازسگ خود توله بگیرید ، ضمن مشورت با دامپزشک خود ، اطلاعات کافی از روند و چگونگی جفتگیری و آبستنی و زایمان و نگهداری از توله های نوزاد و شیرخوار را کسب نمائید . به هر شکل باید وقت خود را طوری تنظیم نمائید تا بتوانید در نگهداری از توله های تازه متولد ، تمیزکردن ، مراقبت و متعاقبا ً غذادادن و بازی کردن و ... زمان کافی داشته باشید .
نکته دیگر که بسیار حائز اهمیت است ، آن است که برای حفظ خصوصیات نژادی در توله ها ، حتما ً از سگ نر هم نژاد با سگ ماده خود بهره بگیرید .

چنانچه مایل به نسل کشی از سگهای خود می باشید لازم است که نکات زیر مورد توجه قرار گیرد :

به منظور جلوگیری از وارد شدن استرس و فشار ناشی از آبستنی و زایمان و شیردهی به حیوانات جوان ، می بایست که از جفتگیری سگهای ماده در اولین فحلی اجتناب شود . حتی توصیه بر این است که سگهای ماده در دو فحلی متوالی نیز آبستن نشوند تا بدن آنها بتواند در خلال دو آبستنی ، توانائی و قدرت لازم را به نحو مناسب کسب نماید . چنانچه در اولین فحلی و یا در دو فحلی متوالی آبستنی صورت گیرد ، می بایست که با تغذیه مناسب از بروز مشکلات آتی پیشگیری نمود .

حداقل یک ماه قبل از جفتگیری ، بایستی دام ماده توسط دامپزشک مورد معاینه قرارگیرد و از لحاظ واکسیناسیون اقدامات لازم صورت پذیرد . سگ ماده می بایست از لحاظ بدنی شرایط مناسبی داشته باشد و در عین حال از افزایش وزن و چاقی پرهیزگردد . مبتلا به بیماریهای پوستی نباشد تا آن را به توله ها نیز سرایت ندهد . همچنین حداقل سه هفته قبل از جفتگیری می بایست درمانهای ضد انگلی نیز انجام شود . در صورت امکان سگهای نر و ماده را می بایست قبل از جفتگیری از لحاظ بیماری بروسلوز (تب مالت) آزمایش نمود . بروسلوز یک بیماری عفونی وباکتریائی است که می تواند باعث عقیمی یا سقط خودبخود در روز 45 الی 55 آبستنی گردد .

نحوه نظارت بر جفتگیری در نژادهای مختلف متفاوت است و پرورش دهندگان سگ نیز نظرات متفاوتی دارند . در اکثر موارد سگهای ماده در خلال روز دهم الی چهاردهم از شروع پرواستروس یعنی شروع ترشحات رنگی (پریود) جفتگیری می کنند . لذا از چند روزقبل باید هماهنگی لازم با صاحب سگ نر نیز به عمل آید . در خلال این مدت مجموعا ً 2 الی 3 جفتگیری به صورت یک روز در میان نتایج خوبی را در اکثر سگها به دنبال دارد .

معمولا ً دومین روزی که ترشحات ، تغییر رنگ پیدا می کنند مناسب ترین زمان برای آبستن شدن است و ممکن است سگ ماده تا سه روز دیگر بعد از این واقعه نیز جفتگیری موفق داشته باشد . بهتر است که دو روز بعد نیز جفتگیری مجدد به عمل آید تا اطمینان کافی برای آبستن شدن سگ فراهم گردد . بعد از این زمان اگرچه ممکن است ترشحات تناسلی و جلب توجه سگ وجود داشته باشد ، اما منجر به جفتگیری و یا آبستنی نخواهد شد . در برخی از سگها نشانه های فحلی چندان مشهود نمی باشد . در این قبیل سگها انجام آزمایشات میکروسکوپی از سلولهای واژن که توسط دامپزشک صورت خواهد گرفت ، می تواند راهنمای بسیار مناسبی در تعیین بهترین زمان برای جفتگیری باشد .

محیط و تغییر آن ، اثرات مهارکننده بسیار کمی برروی سگهای ماده دارد . بنابراین بهتر این است که سگهای ماده را جهت جفتگیری پیش سگهای نر ببرید . در زمان جفتگیری سگ نر از پشت سگ ماده بالا می رود و میانه بدن آن را به وسیله دستهای خود نگه می دارد . زمان جفتگیری مدتی طولانی بوده و در حدود 10 الی 30 دقیقه به طول می انجامد . این مرحله که تحت عنوان گره خوردن یا فقل کردن نامیده می شود کاملا ً نرمال و طبیعی است و علت آن تورم ناحیه ای از آلت تناسلی دام نر به نام bulbus glandis است که مانع خارج شدن آن از فرج می گردد .

در خلال فقل کردن ، سگ نر می تواند به اطراف چرخش نماید ؛ به نحوی که سگ نر و ماده پشت به پشت یکدیگر قرارمی گیرند . در زمان قفل کردن نباید سگ نر و ماده را از یکدیگر جدا نمود ، زیرا باعث صدمه دیدگی یک یا هر دو سگ از ناحیه تناسلی خواهد شد . با اتمام جفتگیری ، سگ ماده را از سایرسگهای نر دور نگه دارید . زیرا ممکن است با آنها نیز جفتگیری نموده و توله های متفاوتی را آبستن گردد . عدم توجه به این امر می تواند باعث تولد توله های دو رگ و مخلوط گردد .

سگهاي نژاد كوچك زودتر از سگهاي نژاد بزرگ به سن بلوغ مي‌رسند . سگهاي نر از 6 تا 14 ماهگي توانايي بارور كردن سگ ماده را بدست آورده و قدرت جنسي خود را تا 8 الي 10 سالگي حفظ مي‌كنند .

سگهاي نژاد كوچك زودتر از سگهاي نژاد بزرگ به سن بلوغ مي‌رسند . سگهاي نر از 6 تا 14 ماهگي توانايي بارور كردن سگ ماده را بدست آورده و قدرت جنسي خود را تا 8 الي 10 سالگي حفظ مي‌كنند . سگهاي ماده نيز در طي 7، تا 18 ماهگي اولين فحلي (پذيرش سگ نر) را نشان خواهند داد . معمولا توصيه مي‌شود كه از آبستن شدن سگهاي ماده در اولين فحلي جلوگيري شود چون در اين شرايط سگ متحمل استرس شديد ناشي از آبستني و زايمان و شيردهي به توله‌ها مي‌شود . همينطور بهتر است كه سگهاي ماده در 2 فصل متوالي آبستن نشوند تا بتو انند در خلال دو آبستني توانايي و قدرت از دست رفته را دوباره باز يابند .

قبل از هرگونه تصميم در مورد نسل ‌كشي از سگ خود ، بايد اين نكته را در نظر بگيريد كه توله‌اي كه بدنيا مي‌آيد بايد خصوصيات اصيل والدينش را كسب كند و حتي از آنها بهتر باشد . بنابراين هرگز از سگهاي ولگرد و خياباني براي آبستن كردن سگ ماده و اصيل خود استفاده نكنيد ؛ زيرا توله‌اي كه بدنيا خواهد آمد ديگر بطور كامل صفات و ويژگي‌هاي مورد نظر شما و اصالت مادرش را نخواهد داشت . براي انتخاب جفت سعي كنيد از سگي كه مكمل سگ شما است استفاده كنيد براي مثال اگر سگ شما فاقد پوستي زيبا است جفتي را كه داراي مو و پوست زيبايي است انتخاب كنيد .

هميشه اين نكته را مد نظر داشته باشيد كه اگر سگي دچار بيماريها و اختلالات مادرزادي است ممكن است آن را به نسل بعد از خود، يعني به توله‌هايش ، انتقال دهد . بهمين خاطر در صورتي كه سگتان يا جفتي كه براي وي انتخاب كرده‌ايد از لحاظ ارثي و ژنتيكي دچار مشكلاتي است ، هرگز از آن نسل‌كشي نكنيد . سگ ماده‌اي كه قصد نسل‌كشي از آن را داريد بايد از لحاظ بدني در شرايط ايده‌آلي بوده و برنامه واكسيناسيون و داروهاي ضدانگل آن به صورت كامل انجام گرفته شود . سگ ماده آبستن بايد در طي دوران آبستني از جيره مناسب و مقوي (انرژي، ويتامينها و مواد معدني كافي) بهره‌مند باشد . البته براي نيل به اين هدف ، هيچگاه بدون برنامه و كوركورانه تغذيه سگ ماده آبستن را زياد نكنيد ، زيرا در اينصورت حيوان چاق گشته و در حين زايمان دچار سخت‌زايي خواهد شد . قبل از جفتگيري ، توسط دامپزشکتان حیوان را از نظر بيماري بروسلوز بررسي كنيد زيرا اين بيماري باكتريائي باعث سقط در طي روزهاي آخر آبستني (45 ـ 55 روزگي) خواهد شد .

در طي عمل جفت‌گيري ، سگ نر روي سگ ماده پريده ، قسمت مياني بدن سگ ماده را به وسيله دستانش گرفته و عمل جفت‌گيري انجام مي‌گيرد . جفت‌گيري به مدت 10 الی 30 دقيقه به طول مي‌انجامد . در طول اين مدت بدليل تورم قسمتي از آلت تناسلي سگ نر (bullbus glandis) و انقباض عضلات دهليز سگ ماده ، حالتي به نام قفل شدن رخ داده و سگ ماده و نر به هم مي‌چسبند . در اين حالت هرگز سعي نكنيد آنها را از هم جدا كنيد ، چرا كه اين حالت طبيعي بوده و در صورت اصرار شما براي جدا كردن سگها از همديگر ، ممكن است به دستگاه تناسلي‌شان آسيب وارد شود .

طول دوره آبستني سگ ماده تقريبآ 9 هفته مي‌باشد . سعي كنيد در طي آبستني ، سگ ماده از منابع كلسيم (مانند استخوان) ، هويج و ساير مواد غذايي مقوي بهره‌مند باشد . در طي اين دوران بايد وي از هواي سالم ، آفتاب و فعاليت روزانه بيشتري برخوردار باشد . مجموعه اين اقدامات باعث خواهد شد توله‌هاي بدنيا آمده ، سالم و قوي باشند .

در روزهاي آخر آبستني ، سگ ماده را تحت كنترل قرار دهيد . سگ‌هاي ماده معمولا 12 تا 24 ساعت قبل از زايمان رفتارها و علائم آن را نشان خواهند داد . اين علائم شامل بي‌اشتهايي و عدم تمايل به خوردن غذا ، ترك لانه ، حالت بي‌قراري و اضطراب ، پناه بردن سگ به گوشه و فرو رفتن در بدن خود ، حالت عصبانيت و خروج ترشحات از سینه ها مي‌باشد . با مشاهده اين حالات مقداري پارچه تميز و لوازم ضدعفوني كننده و الكل آماده كنيد .

هرگز به سگي كه مي‌خواهد زايمان كند استرس وارد نكنيد . آنها معمولا ً بنا به غريزه خود دوست دارند در موقع زايمان تنها و به دور از انظار عمومي باشند . يك جاي تميز و عاري از آلودگی و يك محيط ساكت و آرام را براي سگ ماده مهيا كنيد . اكثر سگهاي ماده سالم معمولا زايمان طبيعي خواهند داشت و نيازي به كمك اضافي ندارند . توله‌ها همراه با پرده‌هاي جنيني و جفت مربوط به خود ، بدنيا مي آیند و سگ ماده در پاره كردن پرده‌ها به جنين كمك كرده و بند ناف را نيز قطع مي‌كند . ولي در مورد سگهايي كه نمي‌توانند پرده‌هاي جنيني را از قسمتي كه سر جنين قرار دارد پاره كرده و جنين را خارج سازيد . به این صورت که حدود 4 تا 5 سانتیمتر بالاي ناف را با نخ ابريشم محكم ببنديد و سپس با استفاده از يك قيچي تميز و ضدعفوني شده ، بند ناف را قطع كنيد . بند ناف را بايد هر روز بوسيله بتادين ضدعفوني كنيد .

چنانچه موقع تولدترشحات موكوسي و يا مايعات بر روي دهان و بيني توله ، قرار گرفته باشد آنها را پاك كرده و با ماساژ دادن قفسه سينه حيوان به تنفس آغازين وي كمك كنيد . چنانچه در حين زايمان مادر دچار دردسر شديد شده باشد و در بدنيا آوردن توله‌ها نياز به كمك داشته باشد ، مي‌توانيد به او كمك كنيد . البته بهتر است كه در مواقع برخورد با اين وضعيت دامپزشك را مطلع سازيد و از اقدامات كوركورانه پرهيز كنيد .

بعد از بدنيا آمدن توله‌ها حتمآ آنها را نزد مادر خود نگه داريد تا از شير اوليه مارد كه آغوز نام دارد و حاوي پادتن‌هاي مادري است ، بهره‌مند شوند . خوردن آغوز بايد در طي 24 ساعت اول پس از تولد صورت بگيرد ؛ زيرا با گذشت زمان دستگاه گوارش توله‌ها توانايي جذب پادتن‌هاي مادري موجود در آغوز را از دست خواهد داد . توله‌ها نياز به هواي سالم ، آفتاب ، جاي گرم و دور از سرما دارند . البته اين بدان معني نيست كه آنها را در معرض آفتاب شديد و تند قرار دهيد . اگر توله‌ها را در روزهاي اول تولد در معرض سرما قرار دهيد ، بدليل اينكه آنها در طي اين دوران توانايي كنترل درجه حرارت بدن خود را ندارند ، فشار و استرس زيادي را متحمل شده و مستعد به بيماريهاي عفوني خواهند شد . معمولا ً توله‌ها تا 14 روزگي نياز چنداني به كمك شما ندارند ، زيرا مادر در طي اين دوران وظيفه خود را به نحو احسن انجام خواهد داد . از هفته سوم بايد بتدريج مواظبت و حمايت خود راشروع كنيد .

در اين روزها توله‌ها له آهستگی شروع به دندان در آوردن كرده و موقع شير خوردن پستان مادر را ناراحت خواهند كرد ؛ از اين رو ممكن است مادر از شير دادن به توله ‌ها شانه خالي كند به همين دليل بايد توله‌ها را بتدريج به تغذيه با مواد جايگزين شير عادت بدهيد . دادن روغن ماهي به توله‌ها بسيار سودمند است ، مخصوصآ اگر آنها در زمستان بدنيا آمده باشند، چرا كه تغذيه با اين ماده باعث جلوگيري از وقوع راشيتيسم خواهد شد . به همان اندازه كه مراقب تغذيه توله‌ها هستيد بايد مراقب تغذيه مادر نيز باشيد . سگ ماده در طي اين دوران نياز به غذاهاي مقوي مانند گوشت ، تخم‌مرغ ، هويج ، روغن‌ماهي ، كلسيم ، استخوان ، انواع ويتامين‌ها و مايعات دارد .

با شروع هفته چهارم بايد توله‌ها را بتدريج به تغذيه با مواد ديگر غير از شير عادت دهيد . در اين سن غريزه شجاعت و يا ترس در توله‌ها شكل پيدا مي‌كند و بدين منظور بايد كاملا مراقب رفتار خود باشيد تا مبادا توله‌ها ترسو بار بيايند .

تغذيه توله‌هاي بي‌مادر

در مواردي كه مادر قادر به شير دادن به توله‌هاي خود نيست (مثلا ً در مواقع بروز ورم پستان و يا مواقعي كه توله‌ها مادشان را از دست داده‌اند) ، بايد خودتان به تغذيه آنها اقدام كنيد . براي اين منظور مي‌توانيد از شير گاو استفاده كنيد ولي از آنجايي كه شير اين حيوان به لحاظ داشتن عناصری مانند کلسیم ، پروتئين و لاكتوز نسبت به شير سگ خيلي فقير است ، بايد آن را بوسيله تخم‌مرغ ، كره و مقداري لاكتو ز، غني‌سازي كنيد . براي شير دادن از شيشه شير و پستانك استفاده كنيد . اين عمل در هفته اول بسيار سخت و پرزحمت است ولي بتدريج توله‌ها بدان عادت خواهند كرد .

جلوگيري از آبستني

چنانچه قصد نداريد از سگ ماده خود نسل‌كشي كنيد بايد از جفت‌گيري آن با سگ نر جلوگيري كنيد . ساده‌ترين راه اين است كه سگ ماده را زماني كه در دوره فحلي است از دسترس سگهاي نر دور نگه داريد . اين كار بايد با دقت و وسواس خاصي صورت بگيرد تا جلوي آبستني ناخواسته گرفته شود . ولي كارآمدترين روش اين است كه به دامپزشك مراجعه كرده و درخواست عملي اواريوهيستركتومي (برداشت رحم و تخمدانها) براي سگ ماده خود كنيد . به‌هرحال اگر در مواردي جفت‌گيري ناخواسته صورت پذيرفت مي‌توانيد با درمان هورمونی ، از آبستن شدن سگ ماده جلوگيري كنيد ولي توصيه مي‌شود در اينگونه موارد با دامپزشك خود مشورت كنيد .

منبع: www.persianpetclinic.com

یادداشت (1)